Gígun òkè jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbòkègbodò ìta gbangba tó gbajúmọ̀ jùlọ ní àgbáyé. Ó nílò agbára ara, ọgbọ́n gígun òkè, ètò àti ìṣọ́ra, agbára ọpọlọ àti ọ̀pọ̀ ọdún ìrírí. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òkè tó gbajúmọ̀ ló wà tí àìmọye ènìyàn máa ń gùn lọ́dọọdún, àwọn òkè mìíràn tún wà tó ń ṣòro nítorí àwọn àpáta gíga, yìnyín tó dúró ṣinṣin, àwọn ipò tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀, àwọn ipò òjò àti ibi tó jìnnà. Kódà àwọn tó ti pẹ́ jù lọ lè dúró fún ọ̀sẹ̀ díẹ̀ kí wọ́n tó dé ibi tó dára, ọ̀pọ̀ àwọn tó ń gùn òkè sì lè má dé orí òkè náà.
Kìí ṣe gbogbo àwọn òkè gíga jùlọ ló ṣòro láti gùn. Gíga kìí ṣe ohun tó ń fà á nìkan. Àwọn òkè ìsàlẹ̀ sábà máa ń le bíi àwọn òkè gíga nítorí gígun òkè, àwọn ìṣòro, àwọn ewu bíi òjò dídì àti yìnyín tó ń já bọ́ àti agbára ìgbàlà tó dínkù. Àwọn mìíràn, bíi Òkè Everest, ní ìwọ̀n àṣeyọrí tó kéré gan-an nítorí wọ́n nílò kí àwọn tó ń gùn òkè tẹ̀síwájú nínú agbára gígun òkè láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin.
Àwọn òkè wọ̀nyí ni àwọn olùgùn òkè ń gbájú mọ́ fún ọ̀pọ̀ ọdún tí wọ́n ti ń múra sílẹ̀. Wọ́n ń gba àwọn ọgbọ́n gbígbóná àpáta, gígun yìnyín, ìrìn àjò sí òkè yìnyín, gbígba àwọn òkè ńlá àti àwọn ọgbọ́n ìgbàlà gíga àti ìrírí lórí àwọn òkè kéékèèké. Ìtọ́sọ́nà yìí dá lórí ìṣòro ìmọ̀-ẹ̀rọ, ewu gidi, ojú ọjọ́, ìtàn gígun àti ipele ìmọ̀ tí a nílò láti dé orí òkè, ó sì ń ṣe àkójọ àwọn òkè mẹ́wàá tí ó le jùlọ láti gùn.
1. K2, Pakistan àti China
Gíga: 8,611 mítà (ẹsẹ̀ 28,251)
Wọ́n kà K2 sí òkè tó le jùlọ ní òkè tó ga ju 8000 mítà lọ, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé. Ó jẹ́ òkè kejì tó ga jùlọ ní ayé, tó wà ní Karakoram Range ní agbègbè tí wọ́n ń jiyàn láàárín Pakistan àti China, lẹ́yìn Òkè Everest. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé K2 kò ga tó Everest, ó jẹ́ òkè tó le jù àti èyí tó ní ìmọ̀ ẹ̀rọ, wọ́n sì ti mọ̀ ọ́n sí “Òkè Savage”.
Ó ṣòro nítorí àpáta gíga, yìnyín líle, àwọn òkè kéékèèké àti ojú ọjọ́ líle. Couloir gíga, tóóró lábẹ́ àwọn seracs tí wọ́n so mọ́lẹ̀ tí kò dúró ṣinṣin, tí ó ṣeé ṣe kí yìnyín máa já bọ́, jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ibi tí ó léwu jùlọ (The Bottleneck). Àwọn agùn òkè nílò láti yára la agbègbè yìí kọjá nítorí pé nǹkan lè yípadà láìsí ìkìlọ̀.
K2 kò ní ààyè púpọ̀ fún àṣìṣe, bí Everest. Ilẹ̀ gíga gan-an àti ojú ọjọ́ tí a kò lè sọ tẹ́lẹ̀ mú kí iṣẹ́ ìgbàlà ṣòro. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìrìn àjò ni a dá dúró nítorí afẹ́fẹ́ líle, otútù òtútù àti yìnyín líle.
Ẹgbẹ́ ọmọ ogun ilẹ̀ Ítálì kan tí Ardito Desio ṣe olórí rẹ̀ ló kọ́kọ́ gùn òkè náà ní ọdún 1954. Láìka èyí sí, K2 ṣì ní ìwọ̀n àṣeyọrí tó kéré sí Everest ní orí òkè náà, ó sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tó ga jùlọ lórí òkè lónìí. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ fún àwọn tó ń gùn òkè.
2. Annapurna Kìíní, Nepal
Gíga: 8,091 mítà (ẹsẹ̀ 26,545)
Nítorí ilẹ̀ tí ó ní ìrọ̀lẹ́ tí ó sì ní ìṣòro gíga àti àwọn ibi tí kò dára láti gùn òkè, wọ́n sábà máa ń pe Annapurna Kìíní ní òkè kejì tí ó ga jùlọ ní àgbáyé. Ó wà ní àárín gbùngbùn Nepal, ó sì jẹ́ òkè àkọ́kọ́ tí ó ga ju 8,000 mítà lọ tí Maurice Herzog àti àwọn ọmọ ẹgbẹ́ rẹ̀ ti ilẹ̀ Faransé gùn ní àṣeyọrí ní ọdún 1950.
Òkè náà ní àwọn òkè yìnyín gíga gan-an, àwọn òkè yìnyín tí wọ́n ń gbé sókè àti àwọn òjò yìnyín tí wọ́n ń rọ̀ nígbà gbogbo. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà tí ó lọ sókè ni a fi bò níbi tí ewu yìnyín àti yìnyín ti ń rọ̀ sílẹ̀ wà. Ojú gúúsù òkè náà, tí ó borí àwọn òkè Himalaya pẹ̀lú gíga rẹ̀ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó 3000m (9843 feet), jẹ́ ọ̀kan lára àwọn odi tí ó tóbi jùlọ àti tí ó le koko jùlọ ní Himalayas.
Àwọn ìdènà pàtàkì mìíràn ni ojú ọjọ́. Àkókò gígùn òkè sábà máa ń dín kù, wíwá ọ̀nà sì ṣòro pẹ̀lú àwọn òjò yìnyín tó ń rọ̀, àìríran tó ń dínkù àti àwọn ipò tó ń yí padà. Yàtọ̀ sí pé o ní ìmọ̀ nípa ẹ̀rọ, o ní láti mọ àkókò tó yẹ kí o tó lè ṣe àṣeyọrí.
Láìka àtúnṣe rẹ̀ sí àwọn ohun èlò, àsọtẹ́lẹ̀ àti àwọn agbègbè mìíràn láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn, Àfonífojì, Gígun Òkè àti àwọn ipò Himalayan tó le koko mú kí Annapurna Kìíní jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Òkè tó le jùlọ ní Àgbáyé. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn “Òkè tó le jùlọ láti gùn” fún àwọn onímọ̀ nípa òkè ńlá.
3. Nanga Parbat, Pakistan
Gíga: 8,126 mítà (ẹsẹ̀ 26,660)
Nanga Parbat wà ní ìwọ̀ oòrùn Himalayas, wọ́n sì kà á sí ọ̀kan lára àwọn ibi tí ó ṣòro jùlọ ní àgbáyé fún gígun òkè. Gígun òkè àkọ́kọ́ tí Hermann Buhl gùn ní ọdún 1953 ló mú kí wọ́n pe òkè náà ní “Òkè Killer”, nítorí pé ọ̀pọ̀ ìrìn àjò ló parí sí ìbànújẹ́ ṣáájú ìgbà náà.
Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè gíga jùlọ ní ayé, pẹ̀lú ojú Rupal Face rẹ̀ tí ó ń gùn tó nǹkan bí 4600m láti ìsàlẹ̀ dé òkè. Àpáta, yìnyín, yìnyín àti àwọn òkè tí a fi ara hàn jẹ́ gíga tí ó sì le koko, gíga gíga náà sì jẹ́ ewu fún àwọn tí ń gun òkè.
Oju ojo oke naa ko le so nipa ojo ti o wa, pelu afẹfẹ lile, ojo ati yinyin ti n ja bo. Nitori ipo re ti o jinna, o tun nira lati wa ran awon egbe lowo, eyi ti o mu ki irin ajo kọọkan le koko ju. Opolopo ipa lo wa, bi Diamir Face & Rupal Face, sugbon ipa ona kookan ni o ni ewu giga ti imo ero ati ojulowo.
Gígun òkè Nanga Parbat nílò àdàpọ̀ ìfaradà, ọgbọ́n gígun òkè àti òye tó péye. Ọ̀nà rẹ̀ tó le koko, tí kò sì ṣeé gbàlejò ṣì ń jẹ́ kí ó wà ní àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé, ó sì dájú pé ó jẹ́ àfikún tó yẹ sí àkójọ àwọn òkè tó le jùlọ láti gùn òkè yìí.
4. Kangchenjunga, Nepal ati India
Gíga: 8,586 mítà (ẹsẹ̀ 28,169)
Kangchenjunga ni òkè kẹta tó ga jùlọ ní àgbáyé, èyí tó wà ní ààlà Nepal àti India. Ó ṣòro ju K2 lọ, ṣùgbọ́n wọ́n kà á sí èyí tó kéré sí ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ṣùgbọ́n nítorí ibi tó wà, bí ilẹ̀ rẹ̀ ṣe le tó àti bí ojú ọjọ́ rẹ̀ kò ṣe lè sàsọtẹ́lẹ̀, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jù láti gùn. Àpapọ̀ iye àwọn agùn tí wọ́n ń gùn Kangchenjunga lọ́dọọdún àti bí ó ṣe jìnnà sí àwọn òkè mìíràn mú kí ó dà bíi pé ó dá wà.
Ó jẹ́ òkè pẹ̀lú àwọn yìnyín tó wó lulẹ̀ gidigidi, àwọn òkè yìnyín tó ga, àwọn òkè tó fara hàn gbangba àti yìnyín líle. Ní gbogbo ìrìn àjò náà, ìrọ̀lẹ́ òjò àti yìnyín tó ń já bọ́ jẹ́ ewu nígbà gbogbo, afẹ́fẹ́ líle àti otútù òtútù sì máa ń mú kí ipò nǹkan le sí i ní àwọn àgọ́ gíga.
Òkè náà tún ṣe pàtàkì fún àwọn ará ìlú. Ọ̀pọ̀ àwọn tó ń gun òkè kì í gun òkè náà lọ sí orí òkè náà gan-an, ṣùgbọ́n wọ́n máa dúró ní ìwọ̀n mítà díẹ̀ sí ìsàlẹ̀, wọ́n sì ń bọ̀wọ̀ fún àṣà yìí.
Gíga gíga àti ibi tí a ń lọ sí, pẹ̀lú àwọn ewu tí a lè fojú sí, nílò ìmọ̀-ẹ̀rọ gíga, ìbáramu pẹ̀lú ìṣọ́ra àti ṣíṣe ìpinnu tó dára. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Òkè Tí Ó Lò Jùlọ Ní Àgbáyé àti ọ̀kan lára àwọn Ìpèníjà Ìrìn Àjò Òkè Ọ̀jọ̀gbọ́n tí ó tóbi jùlọ pẹ̀lú àwọn ànímọ́ wọ̀nyí.
5. Eiger, Switzerland
Gíga: 3,967 mítà (ẹsẹ̀ 13,015)
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ó rẹlẹ̀ ju àwọn òkè ńlá Himalaya lọ, North Face tàbí Nordwand tí Eiger lókìkí, ni wọ́n kà sí ọ̀kan lára àwọn òkè ńlá tó ṣòro jùlọ ní Yúróòpù. Àríwá Face wà ní Bernese Alps ní Switzerland, níbi tí òkè náà ga tó nǹkan bí 1800 m (5,906 ft) tí ó sì ti jẹ́ ìpèníjà fún àwọn tó ń gun òkè dáadáa fún ọ̀pọ̀ ọdún.
Ògiri náà ní àpáta gíga, gígun òkè pọ̀, àpáta tí kò ní ìdàgbàsókè àti ojú ọjọ́ tí ń yípadà kíákíá. Àwọn òkè lè di ewu pẹ̀lú ìjì yìnyín, yìnyín àti àìrí ọ̀nà tí ó dára. Nítorí ilẹ̀ gíga, àwọn agùn gùn ní láti lo àkókò gígùn ní ìfarahàn láìsí àwọn ibi ìsinmi tí ó dájú.
Àwòrán North Face ní ìtàn ìbànújẹ́ nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbìyànjú ìṣáájú kí ó tó di ìgbà àkọ́kọ́ tí wọ́n gbé e sókè ní ọdún 1938, èyí tó mú kí ó jẹ́ ibi kan nínú ìtàn gígun òkè.
Iṣoro Eiger kìí ṣe gíga rẹ̀, bí kò ṣe gígun òkè ní ìmọ̀ ẹ̀rọ. Ó jẹ́ ìpèníjà ògbóǹtarìgì fún jíjó òkè àti ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé nítorí ilẹ̀ tó le koko.
6. Cerro Torre (Argentina-Chile)
Gíga: 3,128 mítà (ẹsẹ̀ 10,262)
Ó wà ní ààlà Argentina àti Chile ní Gúúsù Patagonian Fíìmù Yìnyín. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe òkè gíga gan-an, a kà á sí ọ̀kan lára àwọn òkè tó le koko jùlọ ní ayé.
Àwọn ògiri granite náà fẹ́rẹ̀ẹ́ dúró ní òró, wọ́n sì ní àpáta tó ga jù, gígun yìnyín sì ṣe pàtàkì. Ìpele ìkẹyìn yìí ṣòro gan-an, pẹ̀lú àwọn olu yìnyín tó nípọn (yìnyín rime) tó ń ṣẹ̀dá nítòsí orí òkè nítorí afẹ́fẹ́ líle ti Patagonian. Nígbà tí wọ́n bá ń gòkè, àwọn tó ń gun òkè gbọ́dọ̀ mọ̀ nípa iyàrá, bí wọ́n ṣe ń ṣiṣẹ́ dáadáa àti bí wọ́n ṣe ń lo ọ̀nà.
A mọ Patagonia fún ojú ọjọ́ rẹ̀ tó lágbára gan-an. Àwọn àǹfààní òkè òkun sábà máa ń wà ní àkókò kúkúrú nígbà tí afẹ́fẹ́ líle, ìjì yìnyín tàbí otútù bá ń fẹ́.
Àṣeyọrí sinmi lórí ọgbọ́n ìmọ̀-ẹ̀rọ ju gíga lọ ní ọ̀pọ̀ ìgbà, nítorí náà Cerro Torre jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Òkè Tó Lò Jùlọ láti gùn. Wọ́n kà á sí ọ̀kan lára àwọn Ìpèníjà Ìrìn Àjò Òkè Ọ̀jọ̀gbọ́n tó tóbi jùlọ àti ọ̀kan lára àwọn àṣeyọrí tó dára jùlọ nínú àṣà ìbílẹ̀ òde òní.
7. Baintha Brakk (The Ogre), Pakistan
Gíga: 7,285 mítà (ẹsẹ̀ 23,901)
Ogre (Baintha Brakk) ni, èyí tí ó ga ní Karakoram Range ní Pakistan, tí a sì kà sí ọ̀kan lára àwọn òkè ńlá tí ó gbajúmọ̀ jùlọ ní àgbáyé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kò ga tó àwọn òkè ńlá tí a mọ̀ dáadáa tí ó ga tó ẹgbẹ̀rún mẹ́jọ [8,000] mítà, àwọn ògiri granite rẹ̀ tí ó dúró ṣinṣin àti àpapọ̀ gígun òkè, àti àwọn ìpèníjà ìsọ̀kalẹ̀ rẹ̀, ti sọ ọ́ di ìtàn àròsọ láàárín àwọn agùn òkè gíga jùlọ ní àgbáyé.
Ọ̀nà náà jẹ́ àpáta, yìnyín àti ipa ọ̀nà onírúurú tí ó nílò àwọn ògbóǹkangí nínú gígun òkúta, àdàpọ̀ àti yìnyín. Àwọn ìgbìyànjú òkè gíga sábà máa ń dúró nítorí òjò dídì líle, otútù òtútù àti ojú ọjọ́ tí kò dára.
Ó gbajúmọ̀ nígbà tí wọ́n kọ́kọ́ gúnlẹ̀ sí orí òkè ní ọdún 1977 nígbà tí Doug Scott àti Chris Bonington sọ̀kalẹ̀ sí òkè tó yanilẹ́nu láìka pé wọ́n farapa sí. Títí di òní yìí, àṣeyọrí yẹn jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìtàn ìgbàlà ńlá nínú gígun òkè.
Àwọn òkè gíga àti ojú ilẹ̀ tó díjú mú kí ó ṣòro fún àwọn tó ń gun òkè láti dé orí òkè náà, èyí sì mú kí àṣeyọrí wọn ṣọ̀wọ́n. Àwọn wọ̀nyí ló mú kí Ogre jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tó le jùlọ tí wọ́n ti gbìyànjú láti gun òkè àti ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé.
8. Òkè Meru (Ẹ̀kún Ẹja), Íńdíà
Gíga: 6,660 mítà (ẹsẹ̀ 21,850)
Òkè Meru wà ní agbègbè Garhwal ti Himalayas ní Àríwá Íńdíà. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀nà ló wà láti gùn, ṣùgbọ́n èyí tó wà ní àárín gbùngbùn òkè (Ẹ̀kún Shark) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè ńlá tó le koko jùlọ ní àgbáyé. Èyí jẹ́ àpapọ̀ granite gíga, yìnyín, yìnyín àti gígun òkè onírúurú láti ìbẹ̀rẹ̀ dé òpin, ó sì nílò òye ìmọ̀-ẹ̀rọ tó tayọ.
Meru kìí ṣe ìrìn àjò Himalaya tí a sábà máa ń ṣe, níbi tí ìṣòro pàtàkì jùlọ ni gígun òkè, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìdánwò tí ó ṣòro jù fún àwọn agùn òkè gíga láti mọ̀ nípa ọgbọ́n gíga, pẹ̀lú àwọn apá gígùn ti àpáta tí ó súnmọ́ ibi tí ó dúró gangan. Fún àwọn ẹgbẹ́, wọ́n máa ń lo ọjọ́ mélòókan lórí ògiri nígbà míì bí wọ́n ṣe ń gbé ohun èlò àti bí wọ́n ṣe ń kojú ooru dídì, afẹ́fẹ́ líle, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Ní ọdún 2011, ipa ọ̀nà Shark's Fin di olokiki lẹ́yìn tí Conrad Anker, Jimmy Chin àti Renan Ozturk ṣe àṣeyọrí lẹ́yìn ọ̀pọ̀ ìsapá tí kò já sí rere. Àṣeyọrí wọn mú kí àwọn ìpèníjà ìmọ̀-ẹ̀rọ tó wà ní òkè yìí hàn gbangba.
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Meru kò ga tó ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òkè ńlá Himalaya, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé nítorí pé ìmọ̀ ẹ̀rọ ṣe pàtàkì ju gíga lọ. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀ràn tó dára jùlọ nínú àwọn ìpèníjà ìgbafẹ́ òkè tí ó dojúkọ àwọn olókè gíga.
9. Òkè Everest, Nepal àti China
Gíga: 8,848.86 mítà (ẹsẹ̀ 29,031.7)
Òkè Everest ni òkè gíga jùlọ ní ayé, ó sì ni òkè tí ó ga jùlọ ní orí òkè tó ga jùlọ ní 8,000m. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe òkè tí ó le koko jùlọ ní ìmọ̀ ẹ̀rọ, ó jẹ́ òkè gíga gidigidi fún gíga rẹ̀ (lókè 8000m, ní nǹkan bí 26247ft), ojú ọjọ́ àti ewu gígun òkè ní agbègbè ikú.
Iṣoro ti o nira julọ ni aini atẹgun. Ipele atẹgun ni oke jẹ nipa idamẹta nikan ti o wa ni ipele okun ati pe igbesẹ kọọkan jẹ ipenija. Awọn ewu miiran pẹlu Isunmi Icefall Khumbu, awọn aaye jinlẹ ti o jinna, awọn yinyin, afẹfẹ lile ati awọn iwọn otutu tutu.
Lónìí, iye àṣeyọrí sí òkè náà ni a ń mú pọ̀ sí i nípasẹ̀ àwọn iṣẹ́ ìtọ́sọ́nà òde òní, àwọn okùn tí a ti fi sí i àti àwọn atẹ́gùn afikún, ṣùgbọ́n láti gun òkè Everest nílò ọ̀sẹ̀ díẹ̀ ti ìbáramu, ìlera tó lágbára àti ṣíṣe ìpinnu pẹ̀lú ìṣọ́ra. Ní ọdọọdún, àwọn agùn tí wọ́n ti ní ìmọ̀ máa ń fi ìgbìyànjú wọn láti dé orí òkè náà sílẹ̀ nítorí ojú ọjọ́ tí kò dára àti/tàbí ewu gíga.
Everest jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le jùlọ ní àgbáyé àti ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà òrùlé tó dára jùlọ nítorí gíga rẹ̀ tó ga jù, ojú ọjọ́ tó le koko àti ewu tó lè dé bá a.
10. Denali, Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà
Gíga: 6,190 mítà (ẹsẹ̀ 20,310)
Denali, tí wọ́n mọ̀ sí Òkè McKinley títí di ọdún 1996, ni òkè gíga jùlọ ní Àríwá Amẹ́ríkà. Ó wà ní Alaska, tí a mọ̀ fún ipò líle koko rẹ̀, otútù òtútù àti ìrìn àjò líle koko rẹ̀. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé Denali kò ga tó àwọn òkè ní Himalayas, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òkè tó le koko jùlọ níta Himalayas.
Ipò àríwá rẹ̀ máa ń fa òtútù púpọ̀, nígbà míìrán ó máa ń wà ní ìsàlẹ̀ 40°C ní àsìkò òkè. Àwọn ìgbìyànjú òkè náà sábà máa ń súnmọ́ ọjọ́ mélòókan nítorí ìjì líle àti afẹ́fẹ́ líle.
Ní Denali, láìdàbí ọ̀pọ̀ àwọn òkè Himalaya, àwọn agùn òkè sábà máa ń ní apá púpọ̀ nínú àwọn ohun èlò tiwọn, wọ́n sì máa ń gbé àwọn sled ńláńlá sórí àwọn glaciers. Ọ̀nà yìí jẹ́ ọ̀nà ìṣàájú West Buttress tí ó ní ìfaradà àti ìrìn àjò glaciers nínú, ó sì ní àwọn ibi tí a ti ń kọjá crevasse, àwọn òkè sno gíga, àwọn ibi tí a ti ń so okùn pọ̀ àti àwọn ọjọ́ gígùn ní àwọn ibi gíga.
Denali jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Òkè Tó Lò Jùlọ láti gùn, nítorí àpapọ̀ ojú ọjọ́ líle, ẹrù tó wúwo, ìrìn àjò aṣálẹ̀ jíjìnnà àti yìnyín. Ó ṣì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Ìpèníjà Ìrìn àjò Òkè Ọ̀jọ̀gbọ́n tó dára jùlọ níta òkè Himalayas.
Ǹjẹ́ àwọn olùbẹ̀rẹ̀ lè gun orí òkè wọ̀nyí?
Nínú àwọn òkè tí a kọ sílẹ̀, àwọn òkè wọ̀nyí kò yẹ fún àwọn olùbẹ̀rẹ̀ gígun òkè. Òkè kọ̀ọ̀kan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn Òkè Tó Líle Jùlọ láti gùn nítorí pé ó gba ọ̀pọ̀ ọdún ìrírí nínú gígun òkè, ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ìmọ̀lára ààbò ní àwọn àyíká eléwu. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn olùgùn òkè yóò kọ́kọ́ ní ìrírí gígun òkúta, gígun yìnyín, ìrìn àjò yìnyín, iṣẹ́ okùn àti àwọn ọ̀nà gíga lórí àwọn òkè kéékèèké láti múra sílẹ̀ fún àwọn òkè tí wọ́n fẹ́ gbìyànjú.
Ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú rírìn lórí àwọn òkè tí ó rọrùn, lẹ́yìn náà ó máa ń ṣiṣẹ́ dé àwọn òkè tí ó ní ìmọ̀ tó jinlẹ̀. Àwọn agùn òkè máa ń ní ìmọ̀ wọn nínú lílo àwọn ohun èlò gígun òkè, títí bí crampons, yìnyín àáké, àṣíborí, ìdènà àti okùn tí a ti fi sí i, àti nínú mímú kí wọ́n ní ìfaradà àti òye ìrìnàjò wọn dàgbà bí wọ́n ṣe ń ní ìrírí. Ó tún ṣe pàtàkì láti kọ́ ní àwọn ìpele gíga; ìdánilẹ́kọ̀ọ́ jẹ́ ìlànà tí ó gba àkókò láti bá àwọn ìpele atẹ́gùn tí ó lọ sílẹ̀ mu.
Kò ṣeé ṣe láti yẹra fún àwọn ewu tí a lè rí lórí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òkè ńlá tí ó le koko jùlọ ní àgbáyé, títí bí òjò dídì, àwọn ihò, àwọn àpáta tí ń jábọ́ àti yìnyín tí kò dúró dáadáa. Àwọn wọ̀nyí ni ewu tí ó wà nínú àìní ìpinnu kíákíá àti ìdáhùn tí ó gbéṣẹ́ ní àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ pàjáwìrì. Ìdí nìyí tí àwọn agùn òkè fi ń lo agbára wọn fún ọ̀pọ̀ ọdún kí wọ́n tó gbìyànjú àwọn òkè ńlá wọ̀nyí.
Tí o bá nífẹ̀ẹ́ sí àwọn òkè ńlá, ó dára jù láti fara balẹ̀ kí o sì mú ìrírí rẹ dàgbà díẹ̀díẹ̀. Àwọn òkè ńlá wọ̀nyí, pẹ̀lú ìdánilẹ́kọ̀ọ́ díẹ̀, ìtọ́sọ́nà àti sùúrù, ni a lè ní ìrírí wọn nígbà tí àkókò bá ń lọ nípasẹ̀ àwọn ìpèníjà ògbóǹtarìgì Mountain Professional Challenges.
Kí ló mú kí àwọn òkè wọ̀nyí ṣòro láti gùn?
Àwọn Òkè Tó Lò Jùlọ Jùlọ gùn ún ṣòro fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìdí. Àwọn kan nílò ìmọ̀ gíga òkúta àti yìnyín tó díjú; àwọn mìíràn nílò agbára láti gùn ún dé àwọn ibi tó ga jù. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ewu bíi òjò dídì, àwọn ihò, àwọn yìnyín tó dúró ṣinṣin, ilẹ̀ gíga, ojú ọjọ́ líle àti otútù.
Ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tó tóbi jùlọ ni gíga. Tí ó bá ga ju 5500m (18045ft), ìwọ̀n afẹ́fẹ́ tó yí ọ ká máa dínkù gidigidi, gíga náà sì máa ń ṣòro sí i. Ní gíga tó tó 8000m (26247ft) lókè ìpele omi, àwọn tó ń gun òkè máa ń dé ibi ikú òkè náà, ewu àìsàn tó ga sì máa ń pọ̀ sí i kíákíá, ara sì máa ń sàn pátápátá.
Gígun òkè ní ìmọ̀ ẹ̀rọ náà tún jẹ́ dandan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òkè tó le koko jùlọ ní àgbáyé ló nílò ìmọ̀ nípa gígun òkúta, gígun yìnyín, gígun òkè pọ̀, iṣẹ́ okùn àti ìrìn àjò lórí òkè yìnyín. Ojú ọjọ́ tún jẹ́ ohun pàtàkì, pẹ̀lú àwọn tó ń gun òkè nílò láti kojú àwọn ipò ojú ọjọ́ tó ń yí padà tó lè ba ìrìn àjò kan jẹ́ láàrín wákàtí díẹ̀, títí kan ìjì àti afẹ́fẹ́ líle.
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òkè wọ̀nyí tún wà ní àwọn agbègbè jíjìnnà tí ó ṣòro láti dé tàbí tí ó gba àkókò púpọ̀ láti dé fún àwọn iṣẹ́ ìgbàlà. Àwọn ewu wọ̀nyí mú kí ìrírí, ètò ìṣọ́ra, iṣẹ́ ẹgbẹ́ àti ìdájọ́ rere jẹ́ apá kan àṣeyọrí ìrìn àjò kan gẹ́gẹ́ bí agbára ara.
Bí Àwọn Ọ̀jọ̀gbọ́n Tí Wọ́n Ń Gòkè Ṣe Múra Sílẹ̀ Fún Àwọn Gígun Yìí
Ó gba ọ̀pọ̀ ọdún ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti ìrírí láti múra sílẹ̀ fún àwọn Òkè Tó Líle Jùlọ láti gùn. Lọ́pọ̀ ìgbà, nígbà tí àwọn ògbóǹkangí bá ń kọ́ bí wọ́n ṣe ń di olùgbé òkè, wọ́n máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àwọn òkè kéékèèké tí ó rọrùn, wọ́n sì máa ń lọ sí àwọn òkè tó le koko jù, wọ́n máa ń mú kí wọ́n ní ìmọ̀ láti rìnrìn àjò lórí ilẹ̀ àti ojú ọjọ́ líle láìléwu.
Ó ṣe pàtàkì láti ní ara tó dáa. Rírìn kiri, sísáré, ìdánrawò agbára àti ìdánrawò ìfaradà ni a ń lò láti múra sílẹ̀ fún gígun òkè, gbogbo wọn pẹ̀lú àwọn àpò ìfàgùn tó wúwo. Ní àkókò kan náà, wọ́n ń kọ́ àwọn ọgbọ́n ìmọ̀-ẹ̀rọ bíi gígun àpáta, gígun yìnyín, ìrìn àjò sí òkè yìnyín, gbígbà àwọn nǹkan sílẹ̀, mímú okùn àti ìmọ̀ nípa òjò dídì.
Ìrírí gíga gíga náà ṣe pàtàkì pẹ̀lú. Àwọn agùn òkè ni a máa ń mú lọ sí àwọn agbègbè gíga díẹ̀díẹ̀ láti mú kí ara wọn ba ìwọ̀n atẹ́gùn tó lọ sílẹ̀ mu. Wọ́n tún máa ń ní ìmọ̀ nípa àwọn àmì àti àmì àìsàn gíga, wọ́n sì máa ń ṣe àwọn ìpinnu tó dájú nígbà ìrìn àjò kan.
Ìmúrasílẹ̀ ọpọlọ náà tún ṣe pàtàkì gan-an. Ẹni tó ní ìmọ̀ nípa gígun òkè yẹ kí ó múra tán láti dúró fún wákàtí púpọ̀ nígbà tí ojú ọjọ́ bá ń gùn, kí ó sì sọ̀kalẹ̀ tí ojú ọjọ́ bá sì léwu. Ìrìn àjò tó dára àti èyí tó ní ààbò nílò ètò tó ṣọ́ra, ohun èlò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́ àti iṣẹ́ ẹgbẹ́ tó dára.
ik ero
Àwọn Òkè Tó Líle Jùlọ Láti Gígùn ni ìpèníjà tó ga jùlọ fún ọgbọ́n, ìfaradà àti ìpinnu. Àkójọ àwọn òkè wọ̀nyí ní onírúurú ewu ìmọ̀-ẹ̀rọ, gíga tó ga jù, ojú ọjọ́ líle àti ewu àdánidá fún gbogbo irú àwọn agùn òkè. A kà K2 sí èyí tó ṣòro jùlọ nínú gbogbo àwọn òkè, ṣùgbọ́n òkè kọ̀ọ̀kan nílò ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọdún ìpalẹ̀mọ́ àti ìrírí gíga lórí òkè.
Àwọn Òkè Ńlá Tó Lò Jùlọ Ní Àgbáyé ń rán wa létí pé apá kan ṣoṣo nínú ìrìn àjò àṣeyọrí ni ó ń dé orí òkè náà. Ó tún ṣe pàtàkì láti ṣètò dáadáa, lo ọgbọ́n, ṣiṣẹ́ papọ̀ kí o sì mọ ìgbà tí ó yẹ kí o yípadà. Lónìí, àwọn òkè wọ̀nyí ṣì jẹ́ ewu ńlá, láìka gbogbo ohun èlò ìgbàlódé àti àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́ wọn sí.
Fún àwọn tó ti pẹ́ lórí òkè, àwọn òkè wọ̀nyí ṣì jẹ́ àpẹẹrẹ ìpèníjà fún ìgbìyànjú láti máa gun òkè. Wọ́n ní agbára àti agbára ènìyàn, nígbà tí wọ́n ń fi ẹwà, agbára àti ìdàrúdàpọ̀ àwọn òkè ńláńlá ayé hàn.